بازداشت صلاح یکتا و چالش پزشکنماها
بازداشت صلاح یکتا، چهره پرمخاطب اینستاگرامی که با انتشار ویدئوهای موسوم به «قولنجشکنی» میلیونها بازدید به دست آورده بود، بار دیگر توجهها را به گسترش فعالیت افراد فاقد صلاحیت در حوزه درمان جلب کرد. به گفته احمد موذنزاده، نایبرئیس انجمن فیزیوتراپی ایران، این فرد مجوز و صلاحیت علمی لازم برای انجام مداخلات درمانی را نداشته و فعالیتهای او بهصورت غیرقانونی در نقاط مختلف ایران و حتی برخی کشورهای همسایه انجام میشده است.
خطرات دستکاری غیرمجاز ستون فقرات
کارشناسان هشدار میدهند دستکاری ستون فقرات یا مفاصل توسط افراد فاقد آموزش تخصصی میتواند عوارض جبرانناپذیری از جمله شکستگی مهره، آسیب نخاعی و صدمات مفصلی ایجاد کند. با این حال، انتشار گسترده ویدئوهای نمایشی در شبکههای اجتماعی باعث شده چنین اقدامات پرخطری برای بسیاری از کاربران بهعنوان روشی درمانی یا حتی سرگرمی تلقی شود.
رشد پزشکنمایی در فضای مجازی
اما پرونده این بلاگر تنها یک نمونه از روند رو به رشد پزشکنمایی در فضای مجازی است. در سالهای اخیر، افرادی بدون مدرک پزشکی یا خارج از حدود صلاحیت حرفهای، با استفاده از دکورهای شبیه مطب، روپوش سفید، اصطلاحات تخصصی و تبلیغات گسترده، خدمات درمانی و زیبایی را به مخاطبان عرضه کردهاند. تفاوت پزشکنماهای امروز با نمونههای سنتی این است که به جای نسخههای گیاهی یا ادعاهای شفاهی، از ابزارهای تبلیغاتی شبکههای اجتماعی، تصاویر قبل و بعد از درمان و روایتهای گزینشی از رضایت بیماران برای جلب اعتماد استفاده میکنند.
تصویر غیرواقعی از موفقیت خدمات
فعالان حوزه سلامت معتقدند کاربران معمولاً فقط روایتهای موفقیت را میبینند، در حالی که آسیبدیدگان این مداخلات کمتر امکان روایت تجربه خود را پیدا میکنند. همین موضوع تصویری غیرواقعی از میزان موفقیت این خدمات ایجاد کرده است.
دامنه گسترده فعالیت پزشکنماها
دامنه فعالیت این افراد نیز بسیار گسترده شده است؛ از تزریق ژل و بوتاکس، کاشت مو و جراحیهای زیبایی گرفته تا درمان دردهای ستون فقرات، کاهش وزن، دندانپزشکی و حتی ادعاهای درمان قطعی بیماریهایی مانند دیابت یا سرطان. وجه مشترک اغلب این تبلیغات، وعده نتایج سریع، قطعی و بدون عارضه است؛ وعدههایی که با اصول پزشکی مبتنی بر شواهد همخوانی ندارد.
دلایل استقبال از پزشکنماها
به باور پزشکان، بخشی از استقبال از این افراد ناشی از تمایل بیماران به یافتن درمانهای فوری، نگرانی از هزینههای درمان یا امید به تغییر سریع ظاهر است. تخفیفهای چشمگیر، همکاری با چهرههای مشهور و نمایش صف مراجعان نیز این تصور را تقویت میکند که محبوبیت در فضای مجازی معادل صلاحیت علمی است.
برخوردهای قضایی و انتظامی
در سالهای اخیر برخوردهای قضایی و انتظامی با پزشکنماها افزایش یافته است. پلیس فتا بارها از مسدودسازی صفحات پرمخاطب و شناسایی مراکز غیرمجاز خبر داده است. در برخی پروندهها مشخص شده افراد فاقد تحصیلات پزشکی با استفاده از مدارک جعلی یا حتی سوءاستفاده از مهر و پروانه پزشکان دیگر اقدام به جذب بیمار کردهاند. گزارشهای رسمی همچنین از فعالیت مراکز زیبایی فاقد مجوز، ارائه خدمات پزشکی در آرایشگاهها و وقوع آسیبهای جدی، نقص عضو و حتی مرگ برخی مراجعان حکایت دارد.
پیامدهای گسترده پزشکنمایی
کارشناسان تأکید میکنند پیامد این پدیده تنها متوجه قربانیان مستقیم نیست، بلکه اعتماد عمومی به جامعه پزشکی را نیز خدشهدار میکند. به همین دلیل، سازمان نظام پزشکی و نهادهای نظارتی طی سالهای اخیر سامانههای گزارش مردمی را راهاندازی کرده و همزمان مجازاتهای مالی فعالیت غیرمجاز در حوزه درمان را افزایش دادهاند. با این حال، بسیاری معتقدند مقابله مؤثر با پزشکنماها تنها با تشدید مجازات امکانپذیر نیست و نیازمند نظارت مستمر بر فضای مجازی، برخورد با همکاران متخلف و افزایش آگاهی عمومی است.
توصیههای متخصصان به کاربران
متخصصان توصیه میکنند کاربران پیش از مراجعه به هر فرد یا مرکز درمانی، صلاحیت پزشک و مجوز مرکز را از سامانههای رسمی استعلام کنند و وعدههایی مانند «درمان قطعی»، «بدون عارضه» یا «نتیجه تضمینی» را نشانهای برای احتیاط بدانند. پرونده اخیر نیز بار دیگر نشان داد که در عصر شبکههای اجتماعی، تعداد دنبالکننده یا شهرت اینترنتی هرگز جایگزین دانش تخصصی، مجوز قانونی و ایمنی خدمات درمانی نخواهد بود.
