۵۰۰ هزار میلیارد تومان بدهی خوراک پتروشیمیها، معادل حدود ۸ میلیارد دلار، به یکی از چالشهای بزرگ اقتصادی کشور تبدیل شده است. این بدهی نه تنها بر عملکرد یک هلدینگ، بلکه بر معیشت مردم، بودجه دولت و آینده صنعت نفت نیز تأثیرگذار است.
نیازهای سرمایهگذاری در صنعت نفت و گاز
صنعت نفت ایران برای حفظ توان و افزایش تولید خود به ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد. کارشناسان معتقدند که برای دستیابی به تولید پایدار در حوزه نفت و گاز، باید بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری شود. بهویژه صنعت گاز به تنهایی به ۴۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری در بخشهای بالادست، تولید، توزیع و انتقال نیاز دارد.
طرح فشار افزایی میدان مشترک پارس جنوبی، که برای امنیت انرژی کشور حیاتی است، میتواند زمینه اشتغال ۱۷ هزار نفر بهصورت مستقیم و ۵۰ هزار نفر بهصورت غیرمستقیم را فراهم کند. اما بدهی ۵۰۰ همت هلدینگ خلیج فارس مانع از پیشرفت این طرح شده است و این مبلغ بهجای سرمایهگذاری در توسعه، در ترازنامه بدهیها باقی مانده است.
یکی از چالشهای مهم دولت، تأمین منابع مالی برای پرداخت یارانههاست. ۷۰ درصد از منابع هدفمندی یارانهها از فروش گاز طبیعی تأمین میشود. از مجموع حدود یکهزار همت منابع هدفمندی، نزدیک به ۳۷۰ هزار میلیارد تومان از محل فروش گاز طبیعی تأمین میشود که ۱۷۰ هزار میلیارد تومان آن مربوط به فروش گاز به واحدهای پتروشیمی است. عدم پرداخت بدهیهای خوراک پتروشیمیها باعث کاهش درآمد دولت از این محل و اختلال در تأمین یارانهها میشود.
استقراض از بانک مرکزی و پیامدهای آن
عدم وصول درآمدها دولت را به سمت تأمین کسری بودجه از طریق استقراض از بانک مرکزی سوق میدهد. برای مثال، کسری بودجه سال ۱۴۰۴ حدود ۱۸۰۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. در چنین شرایطی، دولت ناچار به استقراض از بانک مرکزی و شبکه بانکی میشود که نتیجه آن چاپ پول و افزایش تورم است. این زنجیره، هزینه واقعی بدهیهای معوقه را بر دوش همه مردم ایران میگذارد.
۵۰۰ همت؛ فرصتی از دسترفته
این ۵۰۰ همت میتوانست نوسازی پارس جنوبی را رقم بزند، دهها هزار واحد مسکونی بسازد، صدها هزار کسبوکار کوچک راه بیندازد و اشتغال هزاران جوان را فراهم کند. اما اکنون این مبلغ در ترازنامه بدهیها گرفتار شده است و به موجب آن، نه صنعت نفت به توسعه میرسد، نه یارانه مردم به درستی تأمین میشود و نه دولت از چرخه استقراض و تورم رهایی مییابد.
لزوم مسئولیتپذیری هلدینگهای بزرگ
انتظار میرود هلدینگهای بزرگ انرژی، بهعنوان بخشی از ظرفیت توسعه کشور، منابع حاصل از فعالیت خود را به سمت افزایش تولید، توسعه زیرساخت و خلق ارزش پایدار هدایت کنند. انباشت بدهیها و عدم پذیرش مسئولیت، چندین جبهه از اقتصاد کشور را به چالش میکشد و نیازمند بازنگری و اقدام جدی است.
