جزیره کیش که زمانی به عنوان نماد بلندپروازیهای اقتصادی ایران و الگویی برای توسعه گردشگری، تجارت و جذب سرمایه شناخته میشد، اکنون با مجموعهای از بحرانهای همزمان روبهرو است. کاهش شدید سفر، افت درآمد هتلها و مراکز تجاری، تعدیل نیروی کار، توقف پروژههای قدیمی و سردرگمی مدیریتی، تصویری ساخته که با وعدههای اولیه ایجاد مناطق آزاد فاصلهای عمیق دارد.
درگیریهای نظامی سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ بدون تردید بر وخامت اوضاع افزود، اما شرایط امروز کیش صرفاً محصول جنگ نیست. محدود شدن مزیتهای قانونی مناطق آزاد، دخالت دولت مرکزی، تغییر پیاپی مدیران، فرسودگی زیرساختها و بیثباتی مقررات از مدتها قبل توان رقابتی جزیره را کاهش داده بود. جنگ در واقع ضربهای سنگین بر اقتصادی وارد کرد که پیشتر نیز توازن خود را از دست داده بود.
جزیره کیش که زمانی نماد بلندپروازیهای اقتصادی ایران و الگویی برای توسعه گردشگری، تجارت و جذب سرمایه معرفی میشد، اکنون با مجموعهای از بحرانهای همزمان روبهرو است. افت شدید سفر، کاهش درآمد هتلها و مراکز تجاری، تعدیل نیروی کار، توقف پروژههای قدیمی و سردرگمی مدیریتی، تصویری ساخته که با وعدههای اولیه ایجاد مناطق آزاد فاصلهای عمیق دارد.
درگیریهای نظامی سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ بدون تردید بر وخامت اوضاع افزود، اما شرایط امروز کیش صرفاً محصول جنگ نیست. محدود شدن مزیتهای قانونی مناطق آزاد، دخالت دولت مرکزی، تغییر پیاپی مدیران، فرسودگی زیرساختها و بیثباتی مقررات از مدتها قبل توان رقابتی جزیره را کاهش داده بود. جنگ در واقع ضربهای سنگین بر اقتصادی وارد کرد که پیشتر نیز توازن خود را از دست داده بود.
محمدجعفر کبیری در آبان ۱۴۰۳ با حکم وزیر اقتصاد به مدیریت منطقه آزاد کیش رسید. حضور او بهعنوان یکی از مدیران جوان دولت و عضو سابق شورای راهبری دولت مسعود پزشکیان، در ابتدا نشانهای از جوانگرایی معرفی شد؛ اما اداره جزیرهای با این حجم از مشکلات، بیش از تغییر چهره مدیریتی به تجربه، برنامه روشن و اختیارات اجرایی نیاز داشت.
توقف پروازها و فروپاشی بازار گردشگری
در جریان جنگ ۱۲روزه سال ۱۴۰۴، پروازهای کیش از ۲۳ خرداد متوقف شد و فرودگاه جزیره از ۱۳ تیر فعالیت خود را از سر گرفت. این وقفه نشان داد اقتصاد کیش تا چه اندازه به پروازهای مسافری و ورود گردشگر وابسته است. در بحران نظامی بعدی، حملات به جنوب ایران و انتشار گزارشهایی درباره انفجار در کیش و قشم، نگرانیها را افزایش داد و بخش گردشگری را با رکودی گستردهتر مواجه کرد.
مدیرعامل شرکت آب و برق کیش در مرداد ۱۴۰۵ از تخلیه تقریباً دوماهه جزیره، تعطیلی هتلها و بازارها و کاهش جدی تعداد مسافران سخن گفت. جامعه هتلداران ایران نیز اعلام کرد بخشی از مراکز اقامتی کیش و قشم پس از پایان بحران به وضعیت عادی بازنگشتهاند و درآمد برخی از آنها تقریباً به صفر رسیده است. با وجود این شرایط، هزینههای جاری و فشارهای مالیاتی همچنان ادامه دارد.
گزارشهای شهروندی نیز از تعطیلی یا فعالیت محدود رستورانها، کلوپها، مراکز اجاره خودرو و بازارها حکایت دارد. بسیاری از این مجموعهها برای کاهش هزینهها ناچار به تعدیل کارکنان شدهاند. نتیجه این روند، شکلگیری چرخهای از کاهش سفر، افت فروش، بیکاری و کاهش بیشتر جذابیت جزیره است.
زیرساختهایی که تاب بحران ندارند
اختلال در عملکرد «کیشایر» نمونهای از شکنندگی اقتصاد جزیره است. مدیرعامل جامعه هتلداران و مراکز اقامتی کیش در اردیبهشت ۱۴۰۵ هشدار داد فاصله گرفتن این شرکت از مأموریت اصلی خود، به زنجیره گردشگری آسیب زده است. وابستگی هتلها، مجتمعهای تجاری و طرحهای چند هزار میلیارد تومانی به عملکرد یک شرکت هواپیمایی، ضعف بنیادین الگوی توسعه کیش را آشکار میکند.
در کنار بحران پرواز، پرونده پروژههای نیمهتمام نیز همچنان باز است. طرح «شهر رؤیایی پدیده کیش» با وجود گذشت حدود ۱۵ سال، کمتر از ۱۰ درصد پیشرفت دارد و توقف آن با بیکاری بیش از ۳۵۰۰ نفر ارتباط داده شده است. در پروژه «یاران کیش» نیز خریداران ۲۰۷ واحد مسکونی، با وجود اعلام پیشرفت ۹۰ درصدی، پس از بیش از یک دهه هنوز با مشکلات حقوقی و اجرایی مواجهاند.
سازمان منطقه آزاد از تعیین تکلیف ۱۸ پرونده قدیمی و پیگیری پنج پرونده دیگر خبر داده است. انباشت چنین پروندههایی نشان میدهد سرمایهگذاری در کیش نهتنها از رکود اقتصادی، بلکه از ضعف تضمینهای حقوقی و اجرایی نیز آسیب دیده است.
بلاتکلیفی در رأس ساختار مناطق آزاد
بحران کیش با آشفتگی در دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد پیوند خورده است. طی ماههای گذشته، رضا مسرور در پی اختلاف با وزیر اقتصاد کنار رفت، حسین فردوسی با حفظ سمت سرپرستی دبیرخانه را بر عهده گرفت و سپس حسین فروزان به دبیری این مجموعه منصوب شد. چنین تغییراتی در شرایطی رخ داد که دولت هنوز برنامه مالی و اجرایی مشخصی برای احیای مناطق آزاد جنوبی ارائه نکرده است.
همزمان، جایگاه حقوقی دبیرخانه نیز نامشخص مانده است. دولت میان ادغام این نهاد در وزارت اقتصاد و حفظ ساختار مستقل آن مردد است؛ بلاتکلیفیای که امکان سیاستگذاری بلندمدت را کاهش میدهد.
مدیریت کیش از بستههای سرمایهگذاری، حل پروندههای قدیمی، ساخت نیروگاه خورشیدی و مشارکت بخش خصوصی سخن میگوید، اما معیار ارزیابی را باید در وضعیت واقعی جزیره جستوجو کرد: هتلهای کممسافر، بازارهای نیمهتعطیل، کارکنان بیکار و پروژههایی که پس از سالها هنوز کامل نشدهاند. کیش زمانی قرار بود نمونهای متفاوت از اقتصاد ایران باشد؛ امروز اما بیش از هر چیز، به نماد فرسایش همان وعده تبدیل شده است.
محمدجعفر کبیری در آبان ۱۴۰۳ با حکم وزیر اقتصاد به مدیریت منطقه آزاد کیش رسید. حضور او بهعنوان یکی از مدیران جوان دولت و عضو سابق شورای راهبری دولت مسعود پزشکیان، در ابتدا نشانهای از جوانگرایی معرفی شد؛ اما اداره جزیرهای با این حجم از مشکلات، بیش از تغییر چهره مدیریتی به تجربه، برنامه روشن و اختیارات اجرایی نیاز داشت.
توقف پروازها و فروپاشی بازار گردشگری
در جریان جنگ ۱۲روزه سال ۱۴۰۴، پروازهای کیش از ۲۳ خرداد متوقف شد و فرودگاه جزیره از ۱۳ تیر فعالیت خود را از سر گرفت. این وقفه نشان داد اقتصاد کیش تا چه اندازه به پروازهای مسافری و ورود گردشگر وابسته است. در بحران نظامی بعدی، حملات به جنوب ایران و انتشار گزارشهایی درباره انفجار در کیش و قشم، نگرانیها را افزایش داد و بخش گردشگری را با رکودی گستردهتر مواجه کرد.
مدیرعامل شرکت آب و برق کیش در مرداد ۱۴۰۵ از تخلیه تقریباً دوماهه جزیره، تعطیلی هتلها و بازارها و کاهش جدی تعداد مسافران سخن گفت. جامعه هتلداران ایران نیز اعلام کرد بخشی از مراکز اقامتی کیش و قشم پس از پایان بحران به وضعیت عادی بازنگشتهاند و درآمد برخی از آنها تقریباً به صفر رسیده است. با وجود این شرایط، هزینههای جاری و فشارهای مالیاتی همچنان ادامه دارد.
گزارشهای شهروندی نیز از تعطیلی یا فعالیت محدود رستورانها، کلوپها، مراکز اجاره خودرو و بازارها حکایت دارد. بسیاری از این مجموعهها برای کاهش هزینهها ناچار به تعدیل کارکنان شدهاند. نتیجه این روند، شکلگیری چرخهای از کاهش سفر، افت فروش، بیکاری و کاهش بیشتر جذابیت جزیره است.
زیرساختهایی که تاب بحران ندارند
اختلال در عملکرد «کیشایر» نمونهای از شکنندگی اقتصاد جزیره است. مدیرعامل جامعه هتلداران و مراکز اقامتی کیش در اردیبهشت ۱۴۰۵ هشدار داد فاصله گرفتن این شرکت از مأموریت اصلی خود، به زنجیره گردشگری آسیب زده است. وابستگی هتلها، مجتمعهای تجاری و طرحهای چند هزار میلیارد تومانی به عملکرد یک شرکت هواپیمایی، ضعف بنیادین الگوی توسعه کیش را آشکار میکند.
در کنار بحران پرواز، پرونده پروژههای نیمهتمام نیز همچنان باز است. طرح «شهر رؤیایی پدیده کیش» با وجود گذشت حدود ۱۵ سال، کمتر از ۱۰ درصد پیشرفت دارد و توقف آن با بیکاری بیش از ۳۵۰۰ نفر ارتباط داده شده است. در پروژه «یاران کیش» نیز خریداران ۲۰۷ واحد مسکونی، با وجود اعلام پیشرفت ۹۰ درصدی، پس از بیش از یک دهه هنوز با مشکلات حقوقی و اجرایی مواجهاند.
سازمان منطقه آزاد از تعیین تکلیف ۱۸ پرونده قدیمی و پیگیری پنج پرونده دیگر خبر داده است. انباشت چنین پروندههایی نشان میدهد سرمایهگذاری در کیش نهتنها از رکود اقتصادی، بلکه از ضعف تضمینهای حقوقی و اجرایی نیز آسیب دیده است.
بحران کیش با آشفتگی در دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد پیوند خورده است. طی ماههای گذشته، رضا مسرور در پی اختلاف با وزیر اقتصاد کنار رفت، حسین فردوسی با حفظ سمت سرپرستی دبیرخانه را بر عهده گرفت و سپس حسین فروزان به دبیری این مجموعه منصوب شد. چنین تغییراتی در شرایطی رخ داد که دولت هنوز برنامه مالی و اجرایی مشخصی برای احیای مناطق آزاد جنوبی ارائه نکرده است.
همزمان، جایگاه حقوقی دبیرخانه نیز نامشخص مانده است. دولت میان ادغام این نهاد در وزارت اقتصاد و حفظ ساختار مستقل آن مردد است؛ بلاتکلیفیای که امکان سیاستگذاری بلندمدت را کاهش میدهد.
مدیریت کیش از بستههای سرمایهگذاری، حل پروندههای قدیمی، ساخت نیروگاه خورشیدی و مشارکت بخش خصوصی سخن میگوید، اما معیار ارزیابی را باید در وضعیت واقعی جزیره جستوجو کرد: هتلهای کممسافر، بازارهای نیمهتعطیل، کارکنان بیکار و پروژههایی که پس از سالها هنوز کامل نشدهاند. کیش زمانی قرار بود نمونهای متفاوت از اقتصاد ایران باشد؛ امروز اما بیش از هر چیز، به نماد فرسایش همان وعده تبدیل شده است.
