انتصاب مدیران ارشد شرکت ملی صنایع مس ایران و مجتمع مس سرچشمه در سال‌های اخیر با اتهام‌هایی درباره اعمال نفوذ، فشار برای انتصاب افراد خاص، روابط غیرشفاف مدیریتی و ضعف نظارت بر پرونده‌های مالی همراه بوده است.
در مرکز این بررسی، سیدمصطفی فیض‌اردکانی، مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران، و محمود خدادادی، مدیر جدید مجتمع مس سرچشمه قرار دارند. سوابق مدیران پیشین، از جمله حسین مدرس خیابانی و اصغر صالحی، نیز برای شناخت ریشه اختلافات و اتهام‌های مطرح‌شده اهمیت دارد.
سیدمصطفی فیض‌اردکانی در سال ۱۴۰۴ با تصمیم هیئت‌مدیره شرکت ملی صنایع مس ایران جانشین حسین مدرس خیابانی شد. او پیش‌تر در صنعت پتروشیمی فعالیت داشت و مدیریت شرکت‌هایی از جمله پلی‌پروپیلن جم و شیمی‌بافت را در کارنامه خود ثبت کرده بود. فیض‌اردکانی از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ مدیرعامل پلی‌پروپیلن جم بود.
انتقال مدیری با سابقه عمدتاً پتروشیمی به رأس یکی از بزرگترین شرکت‌های معدنی ایران، پرسش درباره معیارهای انتخاب او و نقش اعضای هیئت‌مدیره و سهامداران عمده در این انتصاب منجر به فساد را مطرح کرد.
انتقادات علیه مدیریت اردکانی عمدتاً به شیوه هزینه‌کرد منابع مالی شرکت مربوط می‌شود. برخی نمایندگان مجلس تاکید کرده اند شرکت ملی مس چند صد میلیارد میلیارد تومان کمک بلاعوض و نزدیک به هزار میلیارد تومان در ظاهر برای ورزش حرفه‌ای هزینه کرده است. موضوعی که بیشتر با سند سازی فاسد و زد و بندهای مالی همراه هست.
بودجه ده هزار میلیارد تومانی مسئولیت اجتماعی برای سال ۱۴۰۵ که در دوره مدیریت فیض‌اردکانی تصویب شده یکی از پرحاشیه ترین بخش های هزینه کرد عجیب و بی سابقه و فساد گسترده در شرکت مس کرمان است.
تغییر سه مدیر در کمتر از یک ماه در مس سرچشمه
تحولات مدیریتی مجتمع مس سرچشمه نیز در شهریور ۱۴۰۵ یکی دیگر از محورهای بحث‌برانگیز است. پنجم شهریور، اصغر صالحی از مدیریت مجتمع کنار رفت و حمید نادری‌نسب به‌عنوان سرپرست معرفی شد. اما کمتر از یک ماه بعد، محمود خدادادی با حکم مدیرعامل شرکت ملی مس به مدیریت مجتمع رسید.
این تغییر سریع در شرایطی رخ داد که رسانه تخصصی ماین‌نیوز از حواشی مرتبط با بازداشت‌ها و حوادث در مجتمع خبر داده بود. حضور خدادادی با وجود سوابق مبهم و همچنین پر مناقشه در این سمت تأیید شده است.
ادعای فشار مقام‌های استانی برای انتصاب مدیر مجتمع
یکی از مطالب قابل توجه در کانال تلگرامی «کرمان رسانه» منتشر شده است. این رسانه مدعی شده بود یکی از مدیران ارشد دولت در استان، برای انتصاب فردی با حروف اختصاری «م.ک» به مدیریت مجتمع مس سرچشمه، بر مدیران عامل وقت و مدیرعامل جدید شرکت ملی مس فشار وارد کرده است.
کرمان رسانه همچنین ادعا کرده بود فرد مورد حمایت، با یکی از اشخاص متهم به فساد اقتصادی نسبت خانوادگی دارد و مدیران قبلی شرکت در برابر این انتصاب مقاومت کرده‌اند. این ادعا از دو جهت اهمیت دارد، نخست، دخالت مقام‌های خارج از ساختار شرکت در انتصابات صنعتی و دوم، احتمال تأثیر روابط شخصی بر انتخاب مدیران.
اما یکی از پرونده‌های مالی مرتبط با مجتمع مس سرچشمه به قرارداد خرید برنج برای کارکنان بازمی‌گردد. در سال ۱۴۰۴ گزارش‌هایی درباره تخلف احتمالی در قراردادی به ارزش ۷۰ میلیارد تومان منتشر شد. مدیرعامل شرکت ملی مس در نامه‌ای به سازمان بورس اعلام کرد که قرارداد توسط تعاونی کارکنان مجتمع مس سرچشمه منعقد شده و شرکت ملی مس مستقیماً طرف معامله نبوده موضوعی که بعدتر به دلیل ابعاد آن تایید نشده است.
هم‌زمان، دادخدا سالاری، بازرس‌کل قضایی استان کرمان، از پیگیری پرونده‌ای درباره اختلاس شبکه‌ای و تبانی در معاملات دولتی خبر داد و اعلام کرد تعدادی از متهمان اصلی با دستور دادستان رفسنجان بازداشت شده‌اند. این پرونده نمونه‌ای از ابهام‌های مالی در مجموعه‌های مرتبط با مس سرچشمه است، اما در اطلاعات منتشرشده، مسئولیت کیفری شخص فیض‌اردکانی، اصغر صالحی یا محمود خدادادی در آن اثبات نشده است.
رسانه «پیام‌آوران معدن و فولاد» در گزارشی دیگر، درباره احتمال استفاده از اسناد شرکت‌های وابسته به مس برای تأمین وثیقه یک متهم اقتصادی مطرح کرده است. نویسنده گزارش مدعی شده که پیش‌تر مستندات تخلفات احتمالی را در دوره مدیریت حسین مدرس خیابانی در اختیار او قرار داده و مدرس خیابانی نیز از اصغر صالحی، مدیر وقت مجتمع سرچشمه، خواسته موضوع را بررسی کند.
براساس این روایت، گزارش مستندی نیز به دفتر مدیرعامل و مدیریت مجتمع ارسال شده، اما نویسنده از دریافت‌نکردن پاسخ مشخص خبر داده است. این رسانه سپس درباره احتمال استفاده از اموال شرکت‌های وابسته به مس برای وثیقه آزادی متهم پرسش کرده است.
ابهام در ساختار مدیریتی شرکت سرمایه‌گذاری مس سرچشمه
در تیر ۱۴۰۵، تغییر ترکیب هیئت‌مدیره شرکت سرمایه‌گذاری مس سرچشمه نیز خبرساز شد. براساس گزارش «اخبار پتروشیمی»، طاهر هدایتی به نمایندگی از شرکت سرمایه‌گذاری آتیه‌اندیشان مس و سلمان منظری توکلی به نمایندگی از صندوق بازنشستگی شرکت ملی مس وارد هیئت‌مدیره شدند.
هم‌زمانی سمت معاونت مالی و اقتصادی منظری توکلی با عضویت غیرموظف او در هیئت‌مدیره، پرسش‌هایی درباره تفکیک مسئولیت‌های اجرایی و نظارتی ایجاد کرد. در زمان انتشار گزارش، فرخ فدایی نیز ریاست هیئت‌مدیره این شرکت و سرپرستی صندوق بازنشستگی مس را بر عهده داشت. این وضعیت می‌تواند از منظر حاکمیت شرکتی و تعارض منافع بررسی شود.
مجموع اطلاعات نشان می‌دهد در شرکت ملی مس و مجموعه‌های وابسته به آن، چند موضوع مستقل نیازمند بررسی دقیق‌تر است، نقش سهامداران و مقام‌های بیرونی در انتصابات، نحوه تخصیص بودجه مسئولیت اجتماعی، رسیدگی به پرونده‌های مالی و میزان استقلال واحدهای نظارتی.
فیض‌اردکانی در فروردین ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که انتصابات دوره مدیریت او براساس شایسته‌سالاری، تخصص‌گرایی و استفاده از نیروهای داخلی انجام شده و شرکت به دنبال تقویت انضباط مالی و حذف هزینه‌های غیرضروری است. این در حالی است که انتصاب خود او در سمت مدیر عاملی شرکت مس ایران بر اساس شایسته سالاری نبوده و حاصل آن فسادی گسترده است.
روزنامه اینترنتی فراز هم در گزارشی درباره افزایش بودجه مسئولیت اجتماعی از حدود ۴۵۰۰ میلیارد تومان به ده هزار میلیارد تومان، از فیض‌اردکانی، محمدرضا فرزین در مقام رئیس هیئت‌مدیره و محمدمسعود سمیعی‌نژاد در مقام رئیس ایمیدرو درباره نظارت بر این منابع پرسش کرده است.
