همزمان با انتشار گزارشهایی درباره اختلال در فعالیت برخی جایگاههای سوخت، وضعیت تولید بنزین و پایداری خوراک پالایشگاههای کشور دوباره به یکی از مسائل مهم حوزه انرژی تبدیل شده است. در مرکز این نگرانی، پالایشگاه ستاره خلیج فارس قرار دارد؛ مجموعهای که حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد بنزین ایران را تولید میکند و هرگونه محدودیت در فعالیت آن میتواند بازار سوخت را با فشار جدی مواجه سازد.
بررسی اطلاعات رسمی و گزارش شرکتهای فعال در صنعت نفت و پتروشیمی نشان میدهد بیشتر واحدهایی که در جریان جنگ از مدار خارج شده بودند، فعالیت خود را از سر گرفتهاند. بااینحال، آغاز دوباره تولید را نمیتوان معادل بازگشت کامل ظرفیت دانست. شماری از تأسیسات فجر انرژی، مبین انرژی، پتروشیمی کارون و پالایشگاههای گازی پارس جنوبی همچنان با عملیات تعمیر، تأمین تجهیزات یا بازسازی اساسی روبهرو هستند.
این خسارتها علاوه بر کاهش تولید مجتمعهای ماهشهر و عسلویه، نگرانی مهمتری را نیز ایجاد کرده است: آیا پارس جنوبی میتواند میعانات گازی مورد نیاز ستاره خلیج فارس را بهطور پایدار تأمین کند؟
واحدها روشن شدند، ظرفیتها هنوز بازنگشتهاند
آسیبهای جنگ تنها به تأسیساتی محدود نماند که مستقیماً هدف قرار گرفتند. اختلال در فعالیت دو مجموعه تأمینکننده خدمات جانبی، یعنی فجر انرژی در ماهشهر و مبین انرژی در عسلویه، موجب توقف یا کاهش تولید مجتمعهایی شد که به برق، بخار، آب صنعتی، اکسیژن و دیگر خدمات این شرکتها وابسته بودند.
مدیرعامل گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس در ۲۸ خرداد اعلام کرد ۸۹ درصد واحدهای خارجشده از مدار، دوباره راهاندازی شدهاند. این رقم، با وجود اهمیت آن، بیانگر بازیابی ۸۹ درصد تولید ازدسترفته نیست؛ زیرا برخی واحدهای راهاندازیشده همچنان پایینتر از ظرفیت اسمی فعالیت میکنند.
در ماهشهر، تأسیسات فجر انرژی پس از حدود دو هفته دوباره وارد مدار شد و فعالیت تدریجی مجتمعهای منطقه از ۲۹ اردیبهشت آغاز شد. بااینحال، نیروگاههای فجر یک و دو هنوز به بازسازی کامل نرسیدهاند. قرارداد احیای فجر دو با مپنا منعقد شده و بازسازی فجر یک نیز به شرکت مادرتخصصی تولید نیروی برق حرارتی سپرده شده است. همزمان، فجر انرژی برای جبران محدودیت موجود، تأمین نزدیک به ۵۰۰ مگاوات برق از منابع جایگزین را دنبال میکند.
آریاساسول نیز بدون آنکه خطوط اصلی آن مستقیماً آسیب ببینند، به دلیل اختلال خدمات مبین انرژی برای مدتی متوقف شد. این شرکت اعلام کرده واحد الفین از ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ با حدود ۷۰ درصد ظرفیت به مدار بازگشته است؛ موضوعی که میزان اثر واقعی آن بر تولید و فروش باید در گزارشهای مالی بعدی مشخص شود.
هزینه سنگین بازسازی در کارون و پارس جنوبی
یکی از شدیدترین خسارتهای ثبتشده مربوط به واحدی در پتروشیمی کارون است که براساس برآوردها ۷۰ تا ۸۰ درصد آسیب دیده است. اگرچه بخشی از تجهیزات اصلی سالم مانده و سفارش قطعات مورد نیاز ثبت شده، میزان خسارت حدود ۱۷۵ میلیون یورو برآورد میشود. چنین هزینهای، همراه با محدودیتهای ارزی و دشواری واردات تجهیزات، احتمال بازگشت سریع و کامل این واحد را کاهش میدهد.
در پتروشیمیهای بندر امام و اروند نیز بخش مهمی از افت فعالیت ناشی از کمبود خدمات جانبی بوده است. درآمد پتروشیمی اروند در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه ۳۴.۵ درصد کاهش یافت و درآمد صادراتی آن در تیرماه به صفر رسید. این ارقام نشان میدهد تبعات توقف تولید، حتی پس از روشن شدن واحدها، در صورتهای مالی شرکتها باقی میماند.
نگرانی اصلی در بخش بالادستی، به پالایشگاههای فازهای ۴ و ۵ و همچنین ۹ و ۱۰ پارس جنوبی مربوط است. در پالایشگاه سوم، عملیات آواربرداری و ایمنسازی تا خرداد به پیشرفت ۹۰ درصدی رسید، اما این رقم تنها به آمادهسازی محل مربوط بود و نباید با پیشرفت بازسازی کامل اشتباه گرفته شود.
عرفان افاضلی، دبیرکل فدراسیون صنعت نفت ایران، گفته است آسیب چهار پالایشگاه نزدیک به یکسوم ظرفیت فرآورش پارس جنوبی را تحت تأثیر قرار داده است. به ارزیابی او، بازسازی کامل ممکن است یکونیم تا دو سال زمان ببرد، هرچند با استفاده از واحدهای فرآورش سریعالاحداث میتوان تا پایان سال ۲۰ تا ۲۵ درصد ظرفیت ازدسترفته را بازیابی کرد.
ستاره خلیج فارس در مدار؛ خطر در بالادست
فجر، کارون، اروند و بندر امام تأمینکننده مستقیم خوراک ستاره خلیج فارس نیستند. خوراک این پالایشگاه، میعانات گازی تولیدشده در پالایشگاههای پارس جنوبی است که با خط لوله به بندرعباس انتقال مییابد. در نتیجه، خطر اصلی برای تولید بنزین از کاهش برداشت و فرآورش گاز در پارس جنوبی ناشی میشود.
ستاره خلیج فارس تاکنون تولید خود را حفظ کرده است، اما اطلاعات شفافی درباره حجم ذخایر میعانات، میزان کاهش تولید خوراک و نحوه توزیع آن میان پالایشگاهها منتشر نشده است. محمدحسین سلیمی، کارشناس انرژی، تأکید کرده که جایگزینی میعانات گازی با نفت خام سبک در کوتاهمدت ممکن نیست و به تغییرات فنی پرهزینه نیاز دارد.
بنابراین گلوگاه آینده بازار بنزین لزوماً در داخل پالایشگاه ستاره خلیج فارس قرار ندارد؛ مسئله اصلی، پایداری تولید میعانات در پارس جنوبی است. ادامه افت فرآورش گاز میتواند ظرفیت عملیاتی ستاره را کاهش دهد و فشار بیشتری بر دیگر پالایشگاهها، ذخایر سوخت و واردات بنزین وارد کند.
