گزارش یک منبع داخلی در شرکت کشتوصنعت نیشکر حکیم فارابی، بار دیگر موضوع شفافیت در قراردادها، نحوه خرید کالا، انتخاب فروشندگان و برخورد مدیریت با کارکنانی را مطرح کرده است که نسبت به تخلفات احتمالی اعتراض دارند.
بازرگانی شرکت؛ کانون ابهام در قراردادها و خریدها
براساس اطلاعات ارائهشده از سوی منابع داخلی، بخش مهمی از تخلفات احتمالی در حوزه بازرگانی و در فرایند انعقاد قراردادها، واگذاری پیمانها و خرید کالا رخ داده است. این منبع مدعی است برخی قراردادها بدون رعایت کامل ضوابط رقابتی یا با هدایت بهسوی فروشندگان و پیمانکارانی مشخص منعقد شدهاند؛ مجموعههایی که درباره نوع ارتباط مالی آنها با برخی مدیران و عوامل خرید پرسشهایی وجود دارد.
اسناد و اطلاعات در اختیار به فرایند خرید کالا، نحوه دریافت استعلام، انتخاب فروشنده، تنظیم قرارداد و تأیید تحویل اقلام مربوط است. بر این اساس، احتمال داده شده که در مواردی قوانین و تشریفات مصوب خرید دور زده شده و قراردادها به شرکتهایی واگذار شدهاند که پرداختهای شبههبرانگیزی به برخی افراد مرتبط با فارابی داشتهاند.
منابع مطلع به خرید اقلامی مانند آرد، گوجه و کود اشاره داشته و معتقدندت میان میزان ثبتشده در فاکتورها و حجم واقعی کالای ورودی احتمال مغایرت وجود دارد. همچنین برخی پرداختهای خارج از روال معمول میان عوامل خرید و مسئولان مرتبط، احتمال خروج کالا، ثبت صوری خرید یا تحویل کمتر از مقدار قرارداد را مطرح کرده است.
طبق اسناد حضور افرادی در واحدهای بازرگانی، کارپردازی و حقوقی نمایان است که هرکدام بخشی از روند اجرایی این قراردادها را تسهیل کردهاند. نوید سفید زاده کارپرداز، حسن اشراقی رییس اداره بازرگانی و جمشید صالحی ریاست بخش قراردادهای شرکت از جمله افرادی هستند که نام آنها در اسناد مرتبط با فساد حجسین عسگری و امین نصیریان دیده میشود.
تنزل شغلی و تهدید منتقدان به اخراج
موضوع نگرانکننده دیگر، نحوه برخورد با کارکنانی است که نسبت به این فرایندها اعتراض کردهاند. براساس روایت منبع داخلی، تعدادی از کارکنان پس از طرح پرسش درباره خریدها و قراردادها با تنزل جایگاه، انتقال به واحدهای خدماتی یا تهدید به اخراج مواجه شدهاند.
ارتباط دارای سابقه امین نصیریان مدیرعامل شرکت فارابی با حسین عسگری مدیر بازرگانی شرکت از زمان حضور در شرکت توسعه تقویت شائیه شبکهای بودن فساد در فارابی است که منجر به آن شده است با وجود افشای تخلفات مدیریت بازرگانی مدیرعامل هیچ اقدامی در راستای برکناری او صورت ندهد.
در مورد امین نصیریان نکته کلیدی سابقه حضور این فرد در سمت مدیرعاملی کشت و صنعت سلمان فارسی است که در آن دوره با مجموعهای از تخلفات مالی و مشکلات مدیریتی سرانجام به برکناری او ختم شد.
بویژه آنکه طی یک دهه گذشته این واحد صنعتی بارها با مشکلات در تعویق پرداخت حقوق کارکنان و اعتراضات کارگری روبرو بوده است و از اینت رو توقع نیروی کار این شرکت انتخاب مدیری با کارنامه موفق برای مدیریت حکیم فارابی بود. مسئلهای با در نظر گرفتن کارنامه نصیریان از اساس چیزی جز تداوم وضعیت بحران زای پیشین برای این شرکت نبوده است.
از هفتتپه تا دیگر واحدها؛ سابقه هشدارهای نادیدهگرفتهشده
ابهامهای مطرحشده در
فارابی را نمیتوان جدا از سابقه تخلف و ضعف نظارت در صنعت نیشکر ایران بررسی کرد.
مشهورترین نمونه، پرونده نیشکر هفتتپه است؛ شرکتی که نحوه واگذاری، استفاده از
ارز دولتی، مدیریت منابع و روابط مالی مالکان سابق آن به یک پرونده بزرگ قضایی
تبدیل شد. واگذاری این شرکت سرانجام با ورود دیوان محاسبات فسخ و مدیریت آن در سال
۱۴۰۰ به شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی سپرده شد.
پرونده هفتتپه با خلع ید از مالکان سابق پایان نیافت. سخنگوی قوه قضاییه در مهر ۱۴۰۴ از صدور کیفرخواست برای ۱۴ متهم در پرونده جدید خبر داد. اتهامهای اعلامشده شامل فساد اقتصادی، اخلال در نظام ارزی و پولی و تخلفات ارزی مرتبط با شرکت بود. این پرونده نشان داد که تأخیر در حسابرسی، بیتوجهی به هشدار کارکنان و نبود نظارت مؤثر بر قراردادها میتواند تخلفهای شرکتی را به بحرانی گسترده تبدیل کند.
در دیگر واحدهای نیشکری نیز گزارشهایی درباره تبعیض در استخدام، کنارگذاشتن مدیران و کارکنان و غلبه روابط قومی یا حلقهای بر شایستگیهای حرفهای منتشر شده است. خبرگزاری ایلنا در سال ۱۴۰۳ گزارشی درباره اعتراضها به نحوه انتصاب و استخدام در شرکت توسعه نیشکر منتشر کرد؛ موضوعی که در صورت نبود سازوکار شفاف استخدام و ارتقا، میتواند زمینه تشکیل حلقههای بسته مدیریتی و تعارض منافع را فراهم کند.
این سوابق نشان میدهد
هشدار کارکنان، کارگران و رسانهها نباید صرفاً بهعنوان نارضایتی شخصی تلقی شود.
در هفتتپه نیز اعتراضهای کارگری و گزارشهای اولیه مدتها پیش از گسترش پرونده
قضایی مطرح شده بود. تجربه این شرکت اکنون میتواند هشداری برای مدیران فارابی و
مجموعه توسعه نیشکر باشد: نادیدهگرفتن گزارشهای داخلی، هزینه نظارتی و مالی
تخلفات احتمالی را افزایش خواهد داد.
سابقه محیطزیستی فارابی و ضرورت حسابرسی مستقل
نام حکیم فارابی پیشتر نیز در پروندههای نظارتی مطرح شده است. در سال ۱۳۹۹ اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کارون از معرفی واحدهای فارابی، دعبل خزاعی و سلمان فارسی به مرجع قضایی بهدلیل سوزاندن مزارع و ایجاد آلودگی هوا خبر داد. در آن مقطع اعلام شد که روند کاهش سوزاندن مزارع مطابق تعهدات مجموعه توسعه نیشکر پیش نرفته است.
بررسی گزارش تازه
مستلزم حسابرسی همه خریدهای مشکوک، تطبیق فاکتورها با ورود واقعی کالا، کنترل صورتوضعیت
پیمانکاران، بررسی گردش کار سامانه معاملات و ردیابی روابط مالی فروشندگان با
عوامل شرکت است. همزمان باید وضعیت کارکنانی که پس از گزارش تخلف با انتقال، تنزل
جایگاه یا تهدید مواجه شدهاند، بررسی و امنیت شغلی آنان تضمین شود.
اکنون علیرضا کاظمی، مدیرعامل شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی،
باید پاسخ دهد چه اقدامی برای بررسی عملکرد مدیران فارابی انجام شده، چرا گزارشهای
کارکنان به یک حسابرسی مستقل منجر نشده و بر چه اساسی منتقدان داخلی با برخوردهای
اداری مواجه شدهاند. همچنین انتظار میرود امین نصیریان و حسین عسگری درباره
قراردادها، روش انتخاب فروشندگان و ادعاهای مربوط به پرداختهای خارج از ضابطه
توضیح شفاف ارائه کنند. انتشار عمومی نتیجه رسیدگی، حق پاسخ مدیران نامبرده و
حمایت از گزارشگران داخلی، نخستین گام برای روشنشدن ابعاد این پرونده است.
