تنها یک سال از آغاز واردات خودرو در منطقه آزاد اروند میگذرد، اما تصمیم اخیر برای ممنوعیت واردات شخصی خودرو و محدود کردن این فرآیند به شرکتهای دارای مجوز، نگرانیهایی را در میان شهروندان و فعالان اقتصادی خوزستان ایجاد کرده است. این تصمیم میتواند هزینه واردات را افزایش داده و مسیر دسترسی مستقیم مردم به بازار خودرو را محدود کند.
این محدودیت در حالی اعمال میشود که واردات خودرو در منطقه آزاد اروند طی یک سال گذشته عملاً فرصت چندانی برای فعالیت در شرایط عادی نداشته است. بخش قابل توجهی از این دوره با بحران جنگ، اختلال در کشتیرانی، مشکلات مربوط به بیمه، محدودیتهای انتقال پول و افزایش نااطمینانی در تجارت خارجی همزمان بوده است.
با وجود این شرایط، شماری از شهروندان و فعالان اقتصادی با پذیرش ریسکهای موجود، سرمایه خود را وارد این بازار کردند، برای خرید خودرو اقدام کرده و در مواردی پس از پیشخرید، ماهها در انتظار طی شدن مراحل واردات و تحویل خودرو ماندهاند. اکنون، پس از تحمل این هزینهها و ریسکها، ممنوع شدن واردات توسط اشخاص حقیقی و الزام انجام فرآیند از طریق شرکتهای دارای مجوز، شرایط متفاوتی را پیش روی متقاضیان قرار داده است.
افزایش هزینهها و کاهش رقابت
اجرای این تصمیم به معنای اضافه شدن هزینههایی از جمله حقالعمل، کارمزد و سایر هزینههای واسطهگری به فرآیند واردات خواهد بود؛ هزینههایی که در نهایت میتواند به قیمت نهایی خودرو منتقل شود. از سوی دیگر، حذف اشخاص حقیقی از فرآیند واردات میتواند به کاهش تعداد بازیگران بازار و محدودتر شدن رقابت منجر شود. به این ترتیب، در شرایطی که انتظار میرود فعالیت در مناطق آزاد با بروکراسی کمتر و امکان تجارت آسانتر همراه باشد، واردات خودرو در منطقه آزاد اروند ممکن است بیش از گذشته به فعالیت شرکتهای محدود وابسته شود.
پرسشی که در پی این تصمیم مطرح شده، به فلسفه شکلگیری مناطق آزاد بازمیگردد. مناطق آزاد اساساً با هدف تسهیل تجارت، کاهش بروکراسی، ایجاد فضای رقابتی و حمایت از فعالیتهای اقتصادی ایجاد شدهاند. بر همین اساس، منتقدان میپرسند اگر فعالیت اقتصادی در منطقه آزاد با افزایش محدودیتها، تحمیل هزینههای بیشتر و پررنگتر شدن نقش واسطهها همراه شود، چه تفاوتی میان این مناطق و سایر نقاط کشور باقی خواهد ماند؟
تصمیمی که امکان دسترسی مستقیم اشخاص حقیقی به واردات را از میان بردارد و بازار را به سمت تمرکز بیشتر در اختیار شرکتهای دارای مجوز سوق دهد، از نگاه منتقدان با روح اقتصاد آزاد و اهداف اولیه تشکیل مناطق آزاد فاصله دارد. این موضوع بهویژه درباره منطقه آزاد اروند اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ منطقهای که انتظار میرود با توجه به موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای تجاری خوزستان، نقشی در تسهیل مبادلات، رونق کسبوکار و کاهش هزینههای تجارت برای ساکنان منطقه ایفا کند.
پیامدهای فراتر از واردات خودرو
با این حال، پیامد تصمیم اخیر تنها به قیمت یا شیوه واردات خودرو محدود نمیشود. یکی از مهمترین مسائل مطرحشده در این زمینه، تأثیر تغییرات ناگهانی مقررات بر اعتماد عمومی و امنیت سرمایهگذاری است. فعال اقتصادی زمانی حاضر به پذیرش ریسک و ورود سرمایه به یک بازار خواهد بود که از حداقلی از ثبات و قابلیت پیشبینی مقررات اطمینان داشته باشد. تغییر ناگهانی قواعد، بهخصوص در شرایطی که شماری از شهروندان بر اساس مقررات قبلی قرارداد خرید منعقد کرده، برای انتقال پول اقدام کرده یا وارد فرآیند واردات شدهاند، میتواند اعتماد به محیط کسبوکار منطقه را تضعیف کند.
در چنین شرایطی، یکی از ابهامات اصلی درباره سرنوشت افرادی است که پیش از اعمال محدودیت جدید و بر اساس مقررات قبلی برای واردات خودرو اقدام کردهاند. مشخص نیست چه سازوکاری برای حفظ حقوق این افراد در نظر گرفته شده و آیا برای اجرای مقررات تازه، دوره انتقالی مشخصی تعریف شده است یا خیر.
خوزستان در شرایط فعلی بیش از هر زمان دیگری به رونق تجارت، کاهش هزینههای مبادله و ایجاد اطمینان برای سرمایهگذاران و شهروندان نیاز دارد. اعمال مقررات جدید بدون دوره انتقالی، شفافسازی کافی و توجه به وضعیت افرادی که بر مبنای ضوابط قبلی وارد فرآیند خرید و واردات خودرو شدهاند، میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد.
از این رو انتظار میرود مسئولان منطقه آزاد اروند ضمن ارائه توضیح درباره دلایل اتخاذ این تصمیم، مشخص کنند محدود کردن واردات خودرو به شرکتهای دارای مجوز چه ضرورتی داشته، چه تأثیری بر هزینه نهایی واردات خواهد گذاشت و برای جلوگیری از ایجاد انحصار و افزایش هزینههای واسطهگری چه سازوکاری در نظر گرفته شده است. همچنین ضروری است وضعیت افرادی که پیش از تغییر مقررات اقدام به خرید، انتقال وجه یا واردات خودرو کردهاند بهصورت شفاف تعیین تکلیف شود؛ چرا که ثبات مقررات و حفظ اعتماد فعالان اقتصادی، خود یکی از مهمترین پیششرطهای تحقق اهدافی است که مناطق آزاد اساساً برای دستیابی به آنها ایجاد شدهاند.
