ایرالکو، بزرگترین تولیدکننده آلومینیوم ایران، امروز در مرکز یکی از گستردهترین پروندههای فساد اقتصادی قرار گرفته است فسادی که شامل خامفروشی سازمانیافته، فروش شمش خارج از بورس، عدم عرضه هزاران تن محصول، تخلفات ارزی، شبکههای خانوادگی و قاچاق گسترده است. بررسی اسناد رسمی نشان میدهد که طی سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۱، شبکهای موسوم به «گروه پردیس» با خرید ۲۳ درصد از فروش آلومینیوم بورس کالا اقدام به فروش شمش بدون فرآیند تولیدی کرده و بیش از ۳ هزار میلیارد تومان سود نامشروع کسب کرده است. این پرونده اکنون با صدور کیفرخواست، در دادگاه ویژهٔ جرایم اقتصادی تهران در حال رسیدگی است.
تاریخچهای کوتاه از فساد در ایرالکو؛ از خامفروشی تا قاچاق سازمانیافته
فساد در صنعت آلومینیوم ایران سابقهای طولانی دارد از اوایل دهه ۱۳۹۰، گزارشهای متعدد دربارهٔ خامفروشی شمش، عدم عرضه در بورس، قاچاق گسترده و تخلفات ارزی منتشر شده است. در تیر ۱۴۰۵، تعزیرات حکومتی آذربایجان غربی اعلام کرد که یک شرکت صنعتی مرتبط با آلومینیوم، ۴۵۲ تن شمش قاچاق را وارد کشور کرده و مدیرعامل آن به پرداخت ۳۷۰ میلیارد ریال جریمه محکوم شده است. این سابقه نشان میدهد که فساد در زنجیرهٔ آلومینیوم، نه یک حادثهٔ مقطعی بلکه الگوی تکرارشوندهٔ سوء استفاده از مواد اولیه و ارز دولتی است.
فروش شمش خارج از بورس؛ نقطه آغاز بحران ایرالکو
بر اساس گزارش رسمی دادگستری استان مرکزی، فردی با نام اختصاری «م.م» با ایجاد شبکهای خانوادگی هشت شرکت زیرمجموعه با عنوان «گروه پردیس» تأسیس کرده و طی سالها، ۲۳ درصد از کل فروش آلومینیوم بورس کالا را خریداری کرده است. این شبکه سپس شمشها را بدون هیچ فرآیند تولیدی به شرکتهای نیازمند ماده اولیه فروخته و عملاً نقش یک دلال کلان را در بازار ایفا کرده است.
بررسیهای قضایی نشان میدهد: خامفروشی مواد اولیه آلومینیومی از سال ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۱ ادامه داشته و بیش از ۷۳۷ تن آلومینیوم بهصورت غیرقانونی فروخته شده و سود نامشروع کسبشده: ۳٬۳۶۰ میلیارد تومان است.
شبکه پردیس؛ ساختار سازمانیافته برای دور زدن نظارت
این شبکه با استفاده از خلأهای نظارتی، توانسته: مواد اولیه را با ارز دولتی وارد کند و شمش را خارج از بورس بفروشد و سود کلان بدون تولید واقعی کسب کند حتی بخشی از درآمد نامشروع را به حساب دولت بازگرداند تا از برخورد شدیدتر جلوگیری کند که این الگو نمونهای کلاسیک از فساد ساختاری در صنایع مادر ایران است.
از اخلال در بازار تا تهدید امنیت اقتصادی کشور
پرونده ایرالکو از چند جهت اهمیت دارد چونکه حجم مالی بسیار بالا (بیش از ۳ هزار میلیارد تومان) است و ارتباط مستقیم با صنایع مادر و تولید ملی دارد که وجود شبکههای خانوادگی و سازمانیافته در آن منجرب به تخلفات ارزی و قاچاق گسترده و اخلال در بازار داخلی و افزایش قیمتها شده است.
پرونده ایرالکو نشان میدهد که چگونه فروش شمش خارج از بورس، خامفروشی، قاچاق، تخلفات ارزی و شبکههای خانوادگی میتوانند یک صنعت مادر را به بحران بکشانند و زنجیره تولید کشور را مختل کند پرونده اکنون در دادگاه ویژهٔ جرایم اقتصادی تهران بدون نتیجه با عنوان در حال رسیدگی است بایگانی شده است.
