اخبار مربوط به بازداشت تورج دهقانی، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس به جرم تبانی و فساد در قراردادهای مرتبط با پیمانکاران این شرکت، و پیش از آن بازداشت دو نفر از مدیران این شرکت، بار دیگر پرونده قراردادهای پرابهام شرکت نفت و گاز پارس با پیمانکاران و بهویژه محمدعلی فاطمی و شرکتهای مرتبط با او از جمله «فاتح صنعت» و «انرشیمی» را در کانون توجه قرار داده است. پرسش اصلی این است که با گسترش برخوردهای قضایی و امنیتی با مدیران این مجموعه، چرا وضعیت پیمانکارانی که طرف قراردادهای مورد بررسی بودهاند هنوز بهطور شفاف مشخص نشده است؟
موضوع فعالیتهای محمدعلی فاطمی پیش از جنگ نیز مطرح بود. براساس اطلاعات موجود، فاطمی در مقطعی بازداشت و ورود او به شرکتهای نفتی، از جمله شرکت نفت و گاز پارس، با محدودیت مواجه شد. با این حال، ابعاد قراردادهای شرکتهای مرتبط با او و نحوه اجرای برخی پروژههای بزرگ همچنان نیازمند بررسی و شفافسازی است.
از هتل دریایی پارس تا قرارداد هلیکوپترها
یکی از مهمترین محورهای این پرونده به پروژههای محمدعلی فاطمی در شرکت نفت و گاز پارس مربوط میشود. «هتل دریایی پارس» از جمله پروژههای مرتبط با او عنوان شده و در کنار آن، قراردادهایی در حوزه تأمین و اجاره هلیکوپتر نیز به مجموعههای مرتبط با فاطمی واگذار شده بود؛ قراردادهایی که مبالغ قابل توجهی در قالب اجاره و ارائه خدمات هلیکوپتری در آنها پرداخت شده است.
اطلاعات مطرحشده درباره نحوه اجرای این قراردادها حاکی از آن است که در بخشهایی مانند پیمانکاری نیروی انسانی، هلیکوپتر و تأمین محل اقامت، مواردی از افزایش غیرواقعی هزینهها مورد بررسی قرار گرفته است. از جمله گفته میشود در برخی صورتوضعیتها یک مسیر پروازی هلیکوپتر بهعنوان چند مسیر محاسبه شده و مدت اقامت نیروها نیز بیش از میزان واقعی ثبت شده است.
در صورت اثبات این موارد، موضوع تنها به عملکرد یک پیمانکار محدود نمیشود و نقش مدیرانی که زمینه تأیید صورتوضعیتها، انعقاد الحاقیهها یا پرداخت مبالغ را فراهم کردهاند نیز باید بررسی شود.
اهمیت این پرونده اکنون بیشتر شده است. پیش از جنگ خبر بازداشت دو مدیر منصوب تورج دهقانی در شرکت نفت و گاز پارس مطرح شده بود؛ مدیرانی که براساس اطلاعات موجود مسئول ارتباط و هماهنگی با فاطمی نیز بودهاند. اکنون با بازداشت خود دهقانی، روند برخورد با مدیران این شرکت به اتهام فساد و تبانی با پیمانکاران وارد مرحله تازهای شده است.
پروندههایی از مارون تا بندرعباس و بوشهر
فعالیتهای مورد مناقشه محمدعلی فاطمی به شرکت نفت و گاز پارس محدود نیست. پروندههای افشاشده درباره عملکرد فاطمی و شرکتهای تحت اختیار یا مرتبط با او در صنعت نفت و پتروشیمی، مجموعهای از پروژههای بزرگ را شامل میشود.
از جمله این موارد میتوان به پرونده پالایشگاه بندرعباس، قراردادهای منعقدشده با پتروشیمی مارون در دوره مدیریت امین امرایی، پروژههای پتروشیمی بوشهر و همچنین شرکت پتروشیمی زنجان اشاره کرد.
متن کامل گزارش فیدوس در مورد فساد پالایشگاه بندرعباس
دستکم ۱۰ پروژه بزرگ در صنعت پتروشیمی ایران را میتوان برشمرد که نام محمدعلی فاطمی یا شرکتهای مرتبط با او در آنها مطرح شده است. نوع قراردادها نیز متفاوت بوده؛ از فروش کالا و ارائه خدمات گرفته تا قراردادهای مهندسی و اجرای پروژههای صنعتی.
یکی از نمونههای مهم به پتروشیمی مارون مربوط است. در این پرونده، قراردادی در محدوده ۲۷ تا ۲۸ میلیون دلار برای خدمات مهندسی مطرح شده که براساس اطلاعات منتشرشده، خدمات موضوع قرارداد عملاً ارائه نشده است. این خدمات با عنوان استفاده از خدمات مهندسی یک شرکت آلمانی به پتروشیمی مارون فروخته شده بود. نحوه انعقاد این قرارداد میان مجموعه مرتبط با فاطمی و امین امرایی، مدیرعامل پتروشیمی مارون، از مواردی است که نیازمند رسیدگی دقیق به اسناد مالی و فنی است.
پرونده پالایشگاه بندرعباس ابعاد مالی بهمراتب بزرگتری دارد و لابی بین فاطمی و احمد هاشمی مدیرعامل پالایشگاه تا سطح تغییر فاز دوم پالایشگاه با هدف سودبردن بیشتر فاطمی پیش رفت. در این پروژه نیز صحبت از جابهجایی چند صد میلیون دلار در پروژههای مرتبط است؛ مبالغی که تعیین تکلیف نحوه هزینهکرد و اجرای تعهدات مربوط به آنها میتواند بخش مهمی از ابعاد این پرونده را روشن کند.
قرارداد ساخت داخل؛ تجهیزات وارداتی از چین
نمونه دیگر، پروژه پتروشیمی بوشهر است. براساس اطلاعات مطرحشده، قراردادی برای بخش پاور این مجموعه با عنوان «ساخت داخل» منعقد شد، اما تجهیزات مورد استفاده را فاتح صنعت و دیگر شرکتهای متعلق به فاطمی از چین وارد و سپس در سولهای در شیراز مونتاژ شدند.
پرسش مهم این است چگونه قراردادی با عنوان ساخت داخل منعقد شده اما بخش اصلی تجهیزات آن از خارج از کشور تأمین شده است و تفاوت مالی میان هزینه واقعی خرید تجهیزات و مبلغ قرارداد به چه میزان بوده است.
پتروشیمی زنجان نیز یکی دیگر از مجموعههایی است که نام فاطمی در ارتباط با پروژههای آن مطرح شده و در کنار سایر پروندهها میتواند تصویری گستردهتر از شبکه قراردادهای شرکتهای مرتبط با او در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی ارائه کند.
بازداشت مدیران؛ پیمانکار چه میشود؟
مسئلهای که اکنون بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده، نحوه برخورد دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی با دو سوی قراردادهای مورد مناقشه است. اگر مدیران یک شرکت به اتهام فساد، تبانی با پیمانکار یا کارسازی برای انعقاد و اجرای قراردادهای غیرقانونی بازداشت میشوند، طبیعتاً بررسی نقش پیمانکار طرف همان قرارداد نیز بخش جداییناپذیر پرونده خواهد بود.
محمدعلی فاطمی پیشتر برای مدتی بازداشت شده، اما پرسش این است که چرا باوجود تعدد پروندهها و حجم بالای قراردادهای مرتبط با او، نتیجه رسیدگی به این موارد بهصورت شفاف اعلام نشده است.
ارزش مجموع پروژهها و پیمانهایی که نام فاطمی و شرکتهای مرتبط با او در آنها مطرح است، بنا بر برآوردهای موجود، ممکن است از ۲ میلیارد دلار فراتر رود. البته این رقم به معنای میزان تخلف اثباتشده نیست، بلکه ارزش تقریبی مجموعه پروژهها و قراردادهایی است که بررسی میزان تخلف احتمالی در آنها ضرورت دارد.
پرونده شرکت نفت و گاز پارس اکنون میتواند آزمونی جدی برای دستگاههای امنیتی، نظارتی و قضایی باشد. بازداشت مدیران بدون روشن شدن نقش پیمانکاران طرف قرارداد، نمیتواند تمام ابعاد یک پرونده احتمالی فساد و تبانی را آشکار کند.
با توجه به بازداشت تورج دهقانی و دو مدیر دیگر شرکت نفت و گاز پارس و همچنین سوابق پروندههای مرتبط با محمدعلی فاطمی، انتظار میرود دستگاههای مسئول مشخص کنند قراردادهای فاطمی با این شرکت چگونه منعقد و اجرا شده، الحاقیههای مورد بحث با چه مجوزی صادر شدهاند، چه میزان پول پرداخت شده، خدمات واقعی ارائهشده چه میزان بوده و چه اشخاصی در تأیید و پرداخت صورتوضعیتها نقش داشتهاند.
پاسخ به این پرسشها میتواند روشن کند که پرونده نفت و گاز پارس صرفاً به تخلفات چند مدیر محدود است یا با شبکهای گستردهتر از ارتباط میان مدیران و پیمانکاران در صنعت نفت و پتروشیمی روبهرو هستیم.
