شرکت «روژان صنعت البرز» طی حدود دو دهه فعالیت، از یک مجموعه خدمات صنعتی به پیمانکاری تبدیل شده که نام آن در پروژه‌های نفت، پالایش و پتروشیمی ایران، از تخلیه و بارگیری کاتالیست و تعمیرات اساسی تا تأمین تجهیزات و پروژه‌های EPC دیده می‌شود.
در سایت این شرکت به فعالیت در پالایشگاه‌ها و مجتمع‌هایی مانند شازند، اصفهان و پتروشیمی‌های مارون، پارس، فناوران و بندر امام اشاره شده و اخیراً نیز اجرای پروژه بازسازی RFCC و TSS پالایشگاه شازند را در کارنامه خود قرار داده است.
اما همزمان با توسعه فعالیت‌های روژان صنعت، پرسش‌هایی درباره نحوه واگذاری قراردادهای میلیون دلاری، قیمت‌گذاری پروژه‌ها، روابط این شرکت با مدیران مجموعه‌های طرف قرارداد و چگونگی دسترسی آن به پروژه‌های بزرگ مطرح شده است؛ مواردی که با وجود انتشار گزارش‌های مختلف، تاکنون پاسخ روشن و مستندی از سوی نهادهای نظارتی به آنها داده نشده است.
از خدمات کاتالیست تا قراردادهای بزرگ پالایشگاهی
فعالیت روژان صنعت فعالیت در حوزه‌هایی چون نظافت صنعتی، مدیریت پسماند، تخلیه و بارگیری کاتالیست، تعمیرات و نگهداری، ساخت تجهیزات و EPC معرفی شده است. کانال رسمی شرکت نیز تصاویر متعددی از عملیات تخلیه و بارگیری کاتالیست در واحدهای پالایشگاهی و پتروشیمی منتشر کرده است.
اما این مسیر در سال‌های بعد به پروژه‌های بزرگ‌تر رسیده است. یکی از نمونه‌های شاخص، پروژه بازسازی RFCC و TSS پالایشگاه شازند و مشارکت در کنسرسیوم جنر در پالایشگاه بندر عباس است. روژان صنعت اعلام کرده مهندسی، تأمین، ساخت و نصب تجهیزات سنگین این پروژه را انجام داده، این در حالی است که مسائل مختلفی از جمله تبانی در مهندسی و نصب در خصوص این پروژه مطرح است.
همچنین نحوه واگذاری بخشی از کار به یک شرکت هندی، نقش روژان صنعت در معامله و قیمت قرارداد. برخی منابع اسنادی درباره پرداخت‌های غیررسمی و روابط خاص با مدیران پالایشگاه مطرح کرده‌اند.
قراردادها چگونه به روژان صنعت رسیدند؟
مسئله اصلی درباره روژان صنعت تنها عملکرد فنی یک پیمانکار نیست. پرسش اساسی این است که این شرکت طی نزدیک به دو دهه با چه سازوکاری توانسته دامنه فعالیت خود را در مجموعه‌های بزرگ نفت، پالایش و پتروشیمی گسترش دهد.
در صنعت نفت ایران، پیمانکاران برای ورود به بسیاری از پروژه‌ها باید مراحل ارزیابی فنی، مناقصه، بررسی قیمت و تأیید صلاحیت را طی کنند. وقتی شرکتی در پروژه‌های متعدد و حساس حضور پیدا می‌کند، شفافیت درباره نحوه انتخاب پیمانکار، پیشنهادهای رقیب، قیمت نهایی قرارداد، تغییر مقادیر کار، پرداخت‌های ارزی و ریالی و قراردادهای فرعی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
درباره روژان صنعت، گزارش‌هایی از قراردادهای آن منتشر شده که در آنها مسئله تبانی یا پرداخت‌های خارج از چارچوب رسمی مطرح است.
در حوزه کاتالیست نیز پرسش مشابهی وجود دارد، روژان صنعت در چه قراردادهایی صرفاً پیمانکار تخلیه و بارگیری بوده، در کدام معاملات نقش تأمین‌کننده داشته و در مواردی که ارز برای خرید تجهیزات یا کاتالیست اختصاص یافته، تولیدکننده اصلی، فروشنده خارجی، مبلغ واقعی خرید و کارمزد واسطه چه میزان بوده است. مواردی که روشنگر نقش این شرکت به عنوان یک دلال و کارگزار برای بالا بردن قیمت‌ها و پرداخت رشوه به مدیران را روشن می کند.
نهادهای نظارتی کجا هستند؟
این پرسش‌ها زمانی جدی‌تر می‌شوند که فعالیت یک پیمانکار برای سال‌ها در بخش‌های حساسی مانند پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، تعمیرات اساسی و کاتالیست ادامه پیدا می‌کند. در چنین شرایطی انتظار می‌رود سازمان بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات، حراست وزارت نفت و دستگاه‌های امنیتی درباره قراردادهای بزرگ، پرداخت‌های ارزی، انتخاب پیمانکار و احتمال تعارض منافع نظارت مستمر داشته باشند.
به این ترتیب یک پرسش همچنان باقی است، اگر قراردادهای روژان صنعت در تمام این سال‌ها مطابق ضوابط، با رقابت واقعی و قیمت‌گذاری شفاف واگذار شده‌اند، چرا اطلاعات مربوط به مناقصات، مبالغ قراردادها، منابع ارزی، طرف‌های خارجی و نتایج بازرسی‌ها به شکل شفاف منتشر نمی‌شود، این موضوع روشنگر عمق فساد در این مجموعه پیمانکاری است.
شفاف شدن این اسناد می‌تواند روشن کند چگونه یک پیمانکار خصوصی توانسته طی حدود دو دهه جایگاه خود را از خدمات صنعتی و کاتالیست به پروژه‌های مهم EPC و پالایشگاهی گسترش دهد.
