انتصاب مهدی زحمتکش به رأس گروه سرمایهگذاری غدیر، یکی از بزرگترین مجموعههای سرمایهگذاری ایران، بار دیگر پرسشها درباره سازوکار انتخاب مدیران در شرکتهای وابسته به سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح، ساتا، را مطرح کرده است.
زحمتکش طی کمتر از یک دهه از سمتهای اجرایی در
صنایع فولاد و آلومینیوم به هیئتمدیره برخی از بزرگترین شرکتهای معدنی، فولادی
و پتروشیمی ایران راه یافته و اکنون اداره مجموعهای را بر عهده گرفته که بخش قابلتوجهی
از داراییهای آن در نفت، گاز، پتروشیمی، معدن و صنایع بزرگ متمرکز است.
رسانههای نزدیک به صنایع، ۳۰ شهریور از
انتصاب زحمتکش به عنوان «مدیرعامل» غدیر خبر دادند؛ با این حال، گزارش دیگری از
جلسه اول مهر هیئتمدیره میگوید او به نمایندگی از صندوق بازنشستگی نیروهای مسلح،
عضو موظف هیئتمدیره و «سرپرست» غدیر شده است.
این تفاوت در عنوان رسمی، نخستین ابهام پیرامون
انتصابی است که جزئیات فرآیند انتخاب، نام تمامی نامزدها، معیارهای ارزیابی و آرای
اعضای تصمیمگیرنده درباره آن بهصورت عمومی منتشر نشده است.
رزومهای که از آلومینیوم تا پتروشیمی امتداد یافته
است
زحمتکش پیش از انتقال به غدیر، مدیرعامل و عضو هیئتمدیره
مجتمع صنایع آلومینیوم جنوب، سالکو، بود. در سوابق منتشرشده او همچنین عضویت در هیئتمدیره
فولاد مبارکه، عضویت در هیئتمدیره شرکت معدنی و صنعتی گهرزمین، ریاست هیئتمدیره
پتروشیمی مارون و فعالیت در صبا فولاد خلیج فارس دیده میشود. در شهریور ۱۴۰۴ نیز او به
نمایندگی از بانک رفاه وارد هیئتمدیره فولاد مبارکه شد.
همین گستردگی سمتها یکی از نقاط قابل بررسی در کارنامه اوست. مدیری که سابقه تخصصیاش از بازرگانی و آلومینیوم آغاز شده، در فاصلهای نسبتاً کوتاه به ساختار تصمیمگیری در فولاد، معدن، پتروشیمی و سپس یک هلدینگ چندرشتهای وارد شده است. آنچه در منابع عمومی کمتر دیده میشود، توضیح درباره فرآیند رقابتی انتخاب او برای این سمتها و معیارهایی است که بر اساس آن زحمتکش بر سایر گزینهها ترجیح داده شده است.
ابهام دیگری نیز درباره تحصیلات او وجود دارد.
گزارش تفسیری رسمی پتروشیمی مارون برای سال مالی ۱۴۰۲، مدرک
زحمتکش را «کارشناسی ارشد مدیریت» ثبت کرده است؛ اما اطلاعات منتشرشده درباره ترکیب
هیئتمدیره فولاد مبارکه، مدرک او را «کارشناسی ارشد روابط بینالملل» معرفی میکند.
این اختلاف الزاماً به معنای تخلف نیست و ممکن است او بیش از یک مدرک دانشگاهی
داشته باشد، اما در غیاب رزومه رسمی کامل، پرسش درباره سوابق تحصیلی او همچنان بیپاسخ
است.
سالکو؛ میان روایت «موفقیت مدیریتی» و انتقاد از
استخدامها
بخش اصلی تصویری که رسانههای نزدیک به صنایع از
زحمتکش ساختهاند به عملکرد او در سالکو مربوط است. چند رسانه در روزهای پس از
انتصاب او، با عباراتی تقریباً مشابه تاکید کردند زحمتکش شرکتی با بیش از یک میلیارد
دلار بدهی ارزی را تحویل گرفته، بیش از یک میلیارد دلار از بدهیها را پرداخت کرده
و سالکو را به یک شرکت سودده تبدیل کرده است. با این حال، شواهد نشان می دهند که
عملکرد مهدی زحمتکش در سالکو امیخته با فساد مالی و اداری گسترده و چشمگیر است و این
عدد سازی ها نیز بی اعتبار و جعلی است.
در مقابل، در دوره مدیریت او انتقادهایی درباره
نحوه جذب نیرو در سالکو منتشر شد. کانال محلی «لامرد نیوز» مدعی نیروها بدون آزمون
و با سفارش مقامهای بانفوذ محلی جذب شدهاند و از بهکارگیری بازنشستگان به جای
جوانان انتقاد کرد. این رسانه مستقیماً از زحمتکش خواسته بود «استخدامهای سفارشی»
را متوقف کند. این ادعاها در منابع عمومی با حکم قضایی یا گزارش حسابرسی مستقل تأیید
نشدهاند. همزمان، منابع نزدیک به سالکو از جذب صدها نیروی بومی در دوره مدیریت او
به عنوان یک دستاورد یاد کردهاند؛ بنابراین محل اختلاف، بیش از اصل استخدام، شیوه
و شفافیت آن است.
گزارش دیگری که در کانال «عصر اصلاحات» منتشر شد،
از بازداشت سه مدیر سالکو و وجود پروندهای با رقم «چند ده میلیارد» خبر داد و مدعی
شد حمایتهای سیاسی، نظارت بر این شرکت را دشوار کرده است.
غدیر؛ پرسش بزرگتر درباره سازوکار انتصابها
اهمیت انتصاب زحمتکش تنها به سابقه شخصی او محدود
نیست. غدیر از سالها پیش در ساختار اقتصادی وابسته به ساتا قرار دارد و مدیران
ارشد آن نیز در دورههای مختلف با مجموعههای اقتصادی وزارت دفاع ارتباط سازمانی
داشتهاند. حتی مراسم معرفی مدیرعامل پیشین غدیر در سال ۱۴۰۱ در محل
سازمان تأمین اجتماعی نیروهای مسلح برگزار شده بود.
در هفتههای اخیر اخباری درباره نقش مدیران ارشد فاسد و باجگیر در بدنه وزارت دفاع منتشر شده است که فرآیند انتصابات شرکتهای وابسته به ساتا را مدیریت می کنند، موضوع انتصاب زحمتکش را نمادی از شیوه فعالیت این شبکه فساد ساخته است.
آنچه قابل مشاهده است، الگوی گردش مدیران میان
شرکتهای بزرگ شبهدولتی است؛ مدیری از آلومینیوم به پتروشیمی، معدن و فولاد میرود
و سپس در رأس یک هلدینگ عظیم قرار میگیرد، بدون آنکه افکار عمومی به فرآیند
انتخاب، امتیازهای نامزدها یا ارزیابی مستقل عملکرد آنها دسترسی داشته باشد.
در خصوص مهدی زحمتکش نیز تا زمانی که غدیر و ساتا
رزومه کامل، معیارهای انتخاب و دادههای قابل سنجش درباره کارنامه مالی او را
منتشر نکنند، فاصله میان روایت رسمی «مدیر موفق» و پرسشهای موجود درباره مسیر
صعود او همچنان باقی خواهد ماند.
