آلودگی نفتی مشاهدهشده در سواحل جزیره قشم اکنون از محدوده ساحلی فراتر رفته و به بخشهایی از جنگلهای حرا نفوذ کرده است؛ رخدادی که با توجه به حساسیت بالای اکوسیستمهای مانگرو، میتواند به یکی از نگرانکنندهترین آسیبهای زیستمحیطی اخیر در جنوب ایران تبدیل شود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، لکههای نفتی ابتدا در بخشهایی از سواحل جنوبی قشم مشاهده شد و بررسیهای میدانی نشان داد دامنه آلودگی به محدوده جنگلهای حرای روستای «نقاشه» نیز رسیده است. اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری هرمزگان با تأیید ورود بخشی از لکههای نفتی به جنگلهای حرا، شرایط را به دلیل حساسیت بالای این زیستبوم نیازمند اقدام فوری اعلام کرده است.
تصاویر هوایی منتشرشده از سواحل قشم نیز گستردگی بخشهایی از آلودگی را نشان میدهد. در همین حال، منشأ دقیق این آلودگی هنوز مشخص نشده است. گزارشها حاکی از آن است که احتمال منشأ دریایی آلودگی مطرح شده و دستگاههای مسئول در حال بررسی مسیر حرکت لکهها و عامل ایجاد آن هستند. بنابراین تا زمان اعلام نتایج بررسیها نمیتوان یک کشتی، تأسیسات یا حادثه مشخص را مسئول این آلودگی معرفی کرد.
جنگلهای حرا؛ قربانی تازه آلودگی نفتی
اهمیت این حادثه زمانی بیشتر میشود که آلودگی به جنگلهای حرا رسیده است. این جنگلها بخشی از اکوسیستم مانگرو جنوب ایران هستند؛ زیستبومی که در محدوده جزر و مدی شکل گرفته و علاوه بر ارزش گیاهی، زیستگاه و پناهگاه انواع آبزیان، پرندگان و دیگر گونههای جانوری محسوب میشود. ورود ترکیبات نفتی به چنین محیط حساسی میتواند خاک و رسوبات ساحلی، ریشه درختان و زنجیره غذایی موجودات دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.
مسئله فقط سیاهشدن بخشی از ساحل نیست؛ نفت در محیطهای جزر و مدی میتواند در رسوبات باقی بماند و پاکسازی آن، بهویژه در میان ریشههای متراکم مانگرو، فرآیندی دشوار و حساس باشد. به همین دلیل هرگونه تأخیر در مهار لکهها میتواند دامنه خسارت را افزایش دهد.
تخریب نگرانکننده اقلیم و محیطزیست جنوب ایران
رسیدن آلودگی نفتی به حراهای قشم را باید در تصویری بزرگتر از فشارهای فزاینده بر محیطزیست جنوب ایران دید. سواحل خلیج فارس و تنگه هرمز در کنار فشار ناشی از توسعه صنعتی، تردد گسترده شناورها و فعالیتهای نفتی، با مخاطرات اقلیمی و تخریب زیستگاههای طبیعی نیز روبهرو هستند.
حادثه اخیر بار دیگر شکنندگی یکی از ارزشمندترین زیستبومهای ساحلی ایران را آشکار کرده است. شناسایی سریع منشأ آلودگی، جلوگیری از گسترش لکهها، پاکسازی تخصصی مناطق آلوده و اعلام شفاف میزان خسارت، اکنون باید در اولویت قرار گیرد. آنچه در قشم رخ داده صرفاً یک آلودگی موضعی نیست؛ زنگ خطری جدی درباره روند نگرانکننده تخریب اقلیمی و زیستمحیطی جنوب ایران است که ادامه آن میتواند پیامدهایی ماندگار برای حیات دریایی و جوامع ساحلی برجای بگذارد.
