در حالیکه گمرکات هرمزگان ستون فقرات تجارت خارجی ایران محسوب می‌شوند، روایت‌های گسترده از کسبه، ترخیص‌کاران و فعالان بندری نشان می‌دهد که این مجموعه، تحت مدیریت حسین سعیدی، با مفاسد جدی درباره فساد ساختاری، برداشت غیرقانونی کالا، باج‌گیری و همکاری‌های غیرشفاف میان واحدهای نظارتی روبه‌روست. این گزارش، بر اساس شهادت‌های میدانی و عملکرد مدیرکل گمرک هرمزگان را در مرکز پرسش قرار می‌دهد.
در هفته‌های اخیر، کسبه بندرعباس و بنکداران هرمزگان روایت‌هایی مشابه و تکرارشونده ارائه کرده‌اند: بازرسان صنعت و معدن وارد فروشگاه‌های مواد غذایی می‌شوند، کالاهای خارجی را که بسیاری از آنها پیشتر از مسیر رسمی گمرک ترخیص شده‌اند جمع‌آوری می‌کنند و در صورتجلسه، عنوان تخلف را «عدم ارائه فاکتور» یا «نبود اتیکت» ثبت می‌کنند. اما در پرونده‌های ارجاعی به تعزیرات، نام کالاهای برداشته شده یا ثبت نمی‌شود یا با عنوانی کلی و با استعلام خلاف واقع منفی گمرک جایگزین می‌گردد.
کسبه می‌گویند مأموران در مواردی کالا را برای «مصرف شخصی» یا «فروش خارج از روال قانونی» برمی‌دارند و در صورت اعتراض، تهدید می‌کنند: «می‌خوای بنویسیم کالای قاچاق جمع کردیم؟ خودتون میفهمید گمرک هم جواب منفی می‌دهد و ده برابرش جریمه می‌شی»
بنکداران می‌گویند مأموران
از آنها «باج» می‌گیرند و اگر پرداخت نکنند، «جنس را بار می‌زنند و می‌برند کلبه
با استعلام منفی گمرک!»، این الگوی رفتاری، در کنار نبود ثبت دقیق کالاهای ضبط
شده، تصویری از یک چرخه فشار و برداشت غیرقانونی ارائه می‌دهد که بدون نظارت عمدی
و هماهنگی با گمرک مبدل به فساد سیستماتیک شده است.
تناقض بزرگ؛ کالایی که گمرک ترخیص می‌کند، اما در بازار «قاچاق» تلقی می‌شود!
بندرعباس یک شهر مرزی با سابقه طولانی مصرف کالاهای خارجی است؛ بنابر روایت فعالان این حوزه، «۸۰ درصد کالاهای مصرفی مردم از قدیم خارجی بوده» و با این حال، مأموران بازرسی برخی کالاهای خارجی را «مضر»، «غیرمجاز» یا با بهانه «دارای ارتباط با شرکت‌های اسرائیلی» معرفی می‌کنند و جمع‌آوری می‌نمایند.
پرسش کلیدی اینجاست:
اگر کالا «مضر» یا «غیرمجاز» است، چرا همان کالا از مسیر ته لنجی یا ترخیص رسمی
گمرک وارد کشور می‌شود؟ این تناقض، مستقیماً به حوزه مسئولیت مدیرکل گمرک هرمزگان
مخصوصاً استعلام منفی دادن مربوط است؛ زیرا او مسئول نظارت بر رویه‌های ترخیص، تطبیق
اسناد و هماهنگی میان واحدهای نظارتی است.
ترخیص‌کاران بندرعباس می‌گویند فشارها تنها در گمرک پایان نمی‌یابد. پس از خروج کالا از هفت‌خوان گمرک، پلیس امنیت اقتصادی در مسیرهای جاده‌ای، بار را متوقف می‌کند و به گفته فعالان این حوزه «خیلی راحت می‌گویند یا سکه بدهید یا گزارش می‌کنیم».
یکی از ترخیص‌کاران
باسابقه می‌گوید: «پدرم از قدیم ترخیص‌کار بود. این شغل نسل‌به‌نسل به ما رسیده
اما الان کار نیست، گمرکی‌ها از بالا تا پایین مردم را می‌چاپند. ماشین فروختم،
طلای زنم فروختم که نیروهایم را نگه دارم اما اخاذی پایانی ندارد به حدی که بعضی
از گمرکی‌ها با هماهنگی مستقیم قهرمانی رییس کل دادگستری روزی یک میلیارد کار می‌کنند.»
دفتر جدید گمرک در بلوار مادر؛ نشانه‌ای از بی‌اعتنایی به قانون شهری
شکایت‌های مردمی
درباره دفتر جدید کارکنان گمرک در بلوار مادر نیز پرسش‌های تازه‌ای ایجاد کرده
است. این دفتر، به گفته ساکنان محل، در یک ملک مسکونی مستقر شده و بدون داشتن
پارکینگ از کوچه کم‌عرض بعنوان محل توقف خودروهای اداری استفاده می‌کند اقدامی که
برخلاف ضوابط شهری و موجب مزاحمت برای اهالی است.
این موضوع،
هرچند کوچک‌تر از پرونده‌های فساد مالی مدیر گمرکات است اما نشان می‌دهد که مجموعه
گمرک هرمزگان حتی در رعایت ابتدایی‌ترین اصول کاربری شهری با سکوت شهرداری نیز با
چالش مواجه است؛ مسئله‌ای که مستقیماً به مدیریت مجموعه بازمی‌گردد.
سابقه تاریخی؛ گمرک شهید رجایی و پرونده‌های قدیمی فساد
گمرک شهید رجایی
در سال‌های گذشته نیز درگیر پرونده‌های فساد بوده به‌عنوان نمونه در سال ۱۳۹۵، رادیو فردا از احضار ۲۲ نفر از کارکنان شرکت‌های طرف قرارداد
گمرک در پرونده کانتینرهای قاچاق خبر داد.
در سال ۱۳۸۸، خبرگزاری مهر از بازداشت کارکنان گمرک شهید رجایی به اتهام دریافت وجوه غیرمجاز گزارش داد. این پرونده‌ها مربوط به دوره‌های پیشین‌اند، اما نشان می‌دهند که گمرک هرمزگان سابقه طولانی در مواجهه با تخلفات دارد؛ سابقه‌ای که ضرورت نظارت سخت‌گیرانه و شفافیت مدیریتی را دوچندان می‌کند.
با توجه به حجم جرایم سازمان یافته، پرسش‌های اصلی از مدیرکل گمرک هرمزگان عبارت‌اند از: سازوکار رسیدگی به شکایت‌های کسبه و ترخیص‌کاران چیست؟ چرا مشخصات کالاهای ضبط شده در برخی صورت‌جلسه‌ها ثبت نمی‌شود و پاسخ منفی و کذب گمرک به دستگاه‌های اجرایی می‌دهد؟ چگونه کالایی که گمرک ترخیص می‌کند، در بازار «قاچاق» تلقی می‌شود؟ چه نظارتی بر رفتار مأموران واحدهای بازبینی، درب خروج، صادرات، واردات و ترانزیت وجود دارد؟ در موارد مطالبه وجه غیررسمی و باج‌گیری چه اقدامی انجام شده است؟
گمرکات
هرمزگان، به عنوان مهم‌ترین دروازه تجاری ایران، در نقطه‌ای ایستاده‌اند که
هرگونه فساد، فشار یا برداشت غیرقانونی، مستقیماً بر زندگی مردم بندرعباس و اقتصاد
کشور اثر می‌گذارد. روایت‌های میدانی از برداشت کالا، تهدید، باج‌گیری و تناقض در
رویه‌های ترخیص، تصویری از یک ساختار آسیب‌دیده ارائه می‌دهد و تا زمانیکه مدیرکل
گمرک هرمزگان درباره این جرایم شفاف‌سازی نکند، پرسش‌ها پابرجا خواهند ماند؛ پرسش‌هایی
که نه با تکذیب، بلکه تنها با ارائه اسناد رسمی، رسیدگی مستقل قضایی و اصلاح
ساختار پاسخ داده می‌شوند.
