یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده تحریمها، بحرانهای سیاسی و محدودیت سرمایهگذاری در صنعت انرژی ایران، افزایش عدمالنفع کشور از میادین مشترک نفت و گاز است. در شرایطی که توسعه بسیاری از پروژههای نفت و گاز ایران با تأخیر یا محدودیت روبهرو شده، کشورهای همسایه با سرعت بیشتری از منابع مشترک بهرهبرداری کردهاند.
درآمد کشورهای همسایه از میادین مشترک
بر اساس برآوردهای مطرحشده، کشورهایی مانند عربستان سعودی، قطر، امارات، عراق و کویت سالانه درآمد قابل توجهی از میادین نفت و گازی دارند که بخشی از آنها با ایران مشترک است. طبق ارقام ارائهشده، مجموع درآمد این کشورها از این منابع، حتی بدون محاسبه درآمدهای گازی میدان مشترک پارس جنوبی، بالغ بر ۱۶۰ میلیارد دلار در سال عنوان شده است.
در این میان، قطر یکی از مهمترین نمونههاست؛ کشوری که توسعه گسترده بخش گازی مشترک با ایران را در دستور کار قرار داده و طی سالهای گذشته سرمایهگذاریهای بزرگی برای افزایش ظرفیت تولید و صادرات گاز انجام داده است.
تأثیر اقتصادی و سیاسی بر ایران
همزمان، برخی دیگر از کشورهای منطقه نیز از شرایط اقتصادی و سیاسی ایران در حوزههای متفاوت منتفع شدهاند. ترکیه برای نمونه توانسته صنعت گردشگری خود را به یکی از منابع مهم درآمد ارزی تبدیل کند و طبق رقم مطرحشده، سالانه حدود ۶۵ میلیارد دلار از این بخش درآمد داشته باشد.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی برای ایران تنها میزان درآمد فعلی نفت و گاز نیست، بلکه باید درآمدهای ازدسترفته را نیز در محاسبات اقتصادی وارد کرد. برآورد ارائهشده در این زمینه نشان میدهد طی حدود دو دهه تحریمهای بینالمللی، مجموع خسارت و عدمالنفع اقتصادی ایران میتواند رقمی بین ۳ تا ۵ هزار میلیارد دلار باشد.
این ارقام، در صورت تأیید توسط منابع رسمی، تصویری از هزینه فرصت سنگینی ارائه میکنند که تحریم، کمبود سرمایهگذاری و تأخیر در توسعه منابع مشترک بر اقتصاد ایران تحمیل کرده است.
