تهلنجی سازوکار سنتی تجارت کوچک مقیاس در جنوب ایران امروز در نقطهای ایستاده که هیچگاه تصور نمیشد. هرمزگان، قلب تاریخی این تجارت، عملاً بسته شده و هزاران ملوان و لنجدار در بنادر لنگه، چارک، خمیر، سیریک و جاسک زمینگیر شدهاند در حالیکه مسیرهای بوشهر و خوزستان هنوز نیمهفعالاند. این توقف نتیجه دههها فساد ساختاری، بحران سوخت، جنگ منطقهای و فروپاشی امنیت دریایی است که اکنون معیشت ساحلنشینان را به مرز نابودی رسانده است.
ریشههای یک بحران؛ تهلنجی چگونه از سنت به شبکه فساد تبدیل شد؟
تهلنجی
در جنوب ایران قدمتی بیش از یک قرن دارد زمانیکه لنجهای چوبی از بندر لنگه و
بوشهر به دوبی، شارجه و لنگه قدیم رفتوآمد میکردند و کالاهای خرد از پارچه و
لوازم خانگی تا ادویه و ابزار را برای مصرف محلی وارد میکردند. این تجارت کوچک،
ستون فقرات اقتصاد ساحلی بود و هزاران خانواده از آن ارتزاق میکردند.
اما از
دهه ۱۳۷۰ به بعد با گسترش تحریمها و ضعف نظارت تهلنجی به تدریج
به مسیر ورود کالاهای قاچاق، فرار مالیاتی و شبکههای رانت تبدیل شد. گزارشهای
رسمی نشان میدهد: سهمیههای سوخت لنجها بهطور سیستماتیک در بازار سیاه فروخته میشد
و برخی لنجها با پوشش تهلنجی، بارهای کلان وارد میکردند که ماهیتاً تجاری بود،
نه ملوانی و گواهیهای انطباق و مجوزهای سفر به ابزار معامله سیاسی و مالی تبدیل
شد البته شبکههای محلی در هرمزگان و بوشهر، کنترل غیررسمی مسیرها را در دست
گرفتند.
این فساد
مزمن، پایههای تهلنجی را سست کرد اما ضربه نهایی در سال ۱۴۰۵ وارد شد، زمانی که
بحران سوخت، جنگ منطقهای و محدودیتهای امنیتی، این مسیر تاریخی را تقریباً متوقف
کرد.
هرمزگان؛ توقف کامل تهلنجی در استانی که باید مرکز تجارت باشد
هرمزگان، با بیش از ۱۲ بندر مشمول رویه ملوانی، امروز تنها استانی است که تهلنجی در آن عملاً بسته شده است در بنادر جاسک، کرگان، سیریک، کوهستک، لنگه و چارک، لنجها ماههاست که امکان سفر ندارند. منابع محلی میگویند: سوخت سفر به لنجها داده نمیشودو مجوزهای خروج صادر نمیشود یا بهصورت غیررسمی تعلیق شدهاند که امنیت مسیرهای دریایی به دلیل جنگ و حملات اخیر مختل است و بازار امارات هم برای لنجهای ایرانی بسته یا به شدت محدود شدهاند.
این وضعیت
در حالی رخ میدهد که طبق آمار رسمی، در چهار ماه نخست سال، بیش از ۱۵٬۹۳۲ تن کالای ملوانی در
هرمزگان ترخیص شده اما این آمار مربوط به دوره قبل از تشدید بحران است و اکنون
فعالیت عملی ته لنجی در استان متوقف شده است.
بوشهر و خوزستان؛ مسیرهای نیمه فعال اما پرهزینه
در مقابل، بوشهر و خوزستان هنوز «باز» هستند اما نه به معنای فعالیت عادی در بوشهر، استانداری تأیید کرده که بخشی از لنجهای مشمول تهلنجی متوقفاند و فقط تعداد محدودی امکان سفر دارند. مشکلات سوخت، محدودیتهای امنیتی و کاهش ظرفیت امارات، فعالیت این مسیر را شکننده کرده است. در آبادان، اروندکنار و چوئبده، مصوبات جدید برای فعالسازی تجارت ملوانی صادر شده اما فعالیت کامل و روزانه تأیید نشده و لنجداران با هزینههای سنگین سوخت، ردیاب، تعمیرات و محدودیتهای دریایی مواجهاند.
بحران سوخت؛ ضربهای که تهلنجی را از پا انداخت
افزایش قیمت
بنزین و محدودیتهای گازوئیل فقط مشکل خودروها نبود شناورها نخستین قربانی شدند.
در جاسک، گزارش رسمی از کاهش ۵۰ درصدی سهمیه سوخت شناورها خبر میدهد.
در شرق
هرمزگان، کنترل شدید سوخت باعث شده: سفرهای صید کاهش یابد، لنجها امکان رفتوآمد
به امارات را از دست بدهند و بازار ماهی و یخسازی مختل شود که همین هزینههای
جانبی حملونقل چند برابر شود این بحران سوخت تهلنجی را از یک مسیر اقتصادی به یک
فعالیت غیرممکن تبدیل کرده است.
معیشت ساحلنشینان در آستانه فروپاشی
توقف تهلنجی
در هرمزگان و محدودیت شدید در سایر استانها، پیامدهای گستردهای دارد: منجمله بیکاری
هزاران ملوان و لنجدار و افزایش قیمت کالاهای وارداتی در جنوب و کاهش گردش مالی
بازارهای ساحلی و افزایش قاچاق سوخت و کالا به دلیل فشار اقتصادی را در پی دارد.
تهلنجی
برای جنوب ایران فقط یک تجارت نبود یک نظام اجتماعی و فرهنگی بود که اکنون در حال
فروپاشی است. تعطیلی
عملی تهلنجی در هرمزگان و محدودیت شدید در بوشهر و خوزستان، نتیجه مستقیم سه عامل
است: فساد ساختاری و رانتهای قدیمی، بحران سوخت و سیاستهای ناکارآمد انرژی و جنگ
منطقهای و فروپاشی امنیت دریایی که تا زمانی دولت: سهمیه سوخت شناورها را شفاف
نکند، مسیرهای دریایی را امن نسازد، فساد شبکههای محلی را مهار نکند و این
سازوکار تجارت ملوانی اصلاح نشود تهلنجی نه تنها احیا نخواهد شد بلکه به یکی از
بزرگترین بحرانهای معیشتی جنوب ایران تبدیل میشود.
